Historie orgel Daarlerveen

De geschiedenis van het orgel dat nu in de gereformeerde kerk (vrijgemaakt) te Daarlerveen staat, begint in de eerste helft van de 19e eeuw. Dit bleek, toen in 1984 enkele orgelbouwers het pijpwerk bekeken, en onafhankelijk van elkaar tot een ouderdom van ongeveer 150 jaar concludeerden. Over dit eerste begin zijn helaas geen bijzonderheden bekend.

Op 7 juli 1937 begon de orgelmaker Reil (toen te Rotterdam), met de afbraak van een orgel in de gereformeerde kerk te Meppel. Hij bouwde het in Daarlerveen weer op zonder de oorspronkelijke kas, en met een nieuw front. Het orgel stond in een aparte “orgelkamer” en het front stond in een gemetselde toog. Uit beschrijvingen van oude gemeenteleden was de werking van de zwelkast indrukwekkend. Het is niet duidelijk of de zwelkast al in Meppel aanwezig was, en of deze in de oorspronkelijke aanleg paste. Ook uit beschrijvingen van deze gemeenteleden blijkt, dat het orgel was opgebouwd uit een hoofdwerk en een bovenwerk.

Dispositie van het orgel in Daarlerveen in 1937:

Manuaal 1 Manuaal 2 Pedaal
Praestant 8’Praestant 8’aangehangen
Cornet 4 st Octaaf 2’ Koppeling man I-II
Bourdon 16’Vox Celesta 8’Zwelkast
Salicionaal 8’Roerfluit 4’
Octaaf 4’ Praestant 4’
Octaaf 2’ 1 Holpijp 8’
Quintfluit 3’1
Mixtuur 3-5 st
Trompet 8’

Na 20 jaar was de toestand van het orgel zodanig verslechterd, dat een ingreep nodig was.

Met name de mechaniek was versleten en kapot. De aanwezigheid van muizen was hier ook niet vreemd aan. Men kwam in contact met de orgelbouwer Koch uit Apeldoorn, die adviseerde om het orgel om te bouwen tot een pneumatisch instrument.

Dit is ook gebeurd, waarbij tevens het pijpwerk meer naar voren geplaatst werd. Het front werd iets verbreedt door de toevoeging van twee veldjes stomme pijpen.

Uit vergelijking van de dispositie blijkt, dat ook in het pijpwerk is gesnoeid.

Dispositie van het orgel in Daarlerveen omstreeks 1960:

Manuaal 1Manuaal 2 Pedaal
Praestant 8’Holpijp 8’aangehangen
Quint 3’Viola 8’
Bourdin 16’Celeste 8’
Salicionaal 8’Roerfluit 4’
Octaaf 4’ Praestant 4’
Octaaf 2’ Octaaf 2’
Mixtuur 3-5 stKoppels
Trompet 8’I-II, P-I, P-II

In 1980 was de toestand erg achteruit gegaan. Er was veel lekkage in laden en windkanalen, veel pijpen waren slecht met deuken, scheuren en zelfs gaten. In de loop van de tijd was ook hier en daar pijpwerk van zink geplaatst, terwijl bijvoorbeeld de Praestant 8’ uit drie verschillende soorten pijpen was samengesteld. Door dit alles was de intonatie en de stemming niet best meer. Daar kwam bij dat de membramen waarschijnlijk hun langste tijd hadden gehad, zodat een dure reparatie te verwachten viel. Dit was voor de orgelcommissie reden om een actie op touw te zetten zodat het orgelfonds na enige jaren over middelen zou beschikken voor de aanschaf van een ander orgel. Dit is uiteindelijk een nieuw orgel geworden, waarbij gebruik gemaakt is van een deel van het oude pijpwerk. Een aardig detail is wel, dat bij het uit elkaar nemen van het oude orgel tussen de stoppen van de gedekte pijpen nog Rotterdamse kranten zaten uit 1937. Het werk is uitgevoerd door de firma Hendriksen en Reitsma te Nunspeet. Hieronder is nog een bouwtekening te zien.

Op 20 december 1985 is het nieuwe orgel feestelijk in gebruik genomen!

Hoofdwerk
Praestant 8’C-D hout, rest 30% tin (nieuw)
Roerfluit 8’ C-B hout (oude aanwezige pijpen), rest 20% tin
Octaaf 4’Oud
Octaaf 2’Oude Praestant 4’
Mixtuur 3-st.ca 1960
Schalmei 8’Nieuw
Nevenwerk
Holpijp 8’C-B hout (oude aanwezige pijpen), rest 20% tin
Viola 8’C-f gecombineerd met Holpijp 8’, rest oude aanwezige pijpen
Fluit 4’Nieuw, 20% tin
Quintfluit 3’Oud
Woudfluit 2’ Nieuw, 25% tin
Terts 1 3/5Oud, door Hendriksen en Reitsma geleverd
Pedaal
Subbas 16’C-D nieuw, Dis-d’ oud (grenen)
Koppels
Man-koppel, Pedaalkoppel-HW, Pedaalkoppel-NW
Tremulant voor het hele orgel

Historie kruiskerk Daarlerveen

in 1936 werd het gebouw aan de kerkstraat 1 te Daarlerveen in gebruik genomen door de gereformeerde kerk.

Sinds de vrijmaking van 1944 word het gebouw gebruik voor de samenkomsten van de gereformeerde kerk vrijgemaakt.

In 199? werd aan het gebouw een naam gegeven een naam die in meerdere opzichten symbolisch is, namelijk ''De Kruiskerk''

In 2006 werd de kerk verbouwd, er kwam een nieuwe koffie ruimte bij en de kerkzaal werd volledig vernieuwd.

bron foto's en verhaal : www.gkvdaarlerveen.nl

© Akkerorgels - Matthijs Knigge